Interview met Nathan Rozema

Nathan, kun je jezelf introduceren?
Ik ben sociaal geograaf en zowel bewoner als ondernemer van Kanaleneiland en initiatiefnemer van Krachtstation Kanaleneiland. Dit initiatief kwam voort vanuit het onderzoeksbureau Labyrinth dat ik in 2003 ben gestart en gespecialiseerd is in toegepast onderzoek in wijken rondom sociaal economische vraagstukken. Toen ik net gestart was vroeg de Utrechtse groep Passie voor Utrecht mij om hen te helpen. Ze hadden een plan geschreven genaamd Kasbah Kanaleneiland en wilden hiervoor subsidie ophalen, maar dit was afgewezen omdat ze geen antwoord konden geven op de vraag wie er in de wijk behoefte had aan dit idee. Omdat ik de wijk goed kende en een onderzoeksbureau was begonnen vroegen ze mij, samen met wijkraadslid Boudewijn Oremus, om hulp maar ze hadden geen geld. Daarom moest Labyrinth creatief zijn en hebben we samen met studenten van Gideon Bolt van de Universiteit Utrecht het onderzoek opgezet en uitgevoerd. Uiteindelijk hebben er honderden mensen en vele ondernemers meegedaan uit de wijk.  

Wat waren de belangrijkste conclusies?
Er was geen betaalbare ruimte voor kleine ondernemers en wijkorganisaties in de wijk. Er was, ondanks de vele gesubsidieerde buurthuizen, geen ruimte voor de eigen culturele feesten in de wijk. Er was geen ruimte die door bewoners zelf gerund kan worden. 

Met deze drie bouwstenen zijn we toen aan de slag gegaan, maar omdat we zelf niet in de valkuil van “praten, praten, maar niet doen” wilden trappen werd er vanuit onze werkgroep Passie voor Utrecht (met een belangrijke rol vanuit o.a. het Milieucentrum Utrecht, de HKU en de Rabobank) Kanaleneiland Stichting Utrecht aan de Nijl opgericht, met als eerste belangrijke doel het testen of het vanuit het onderzoek ontstane plan: een groots wijkcentrum, door en voor de wijk, met een eigen verdienmodel, ook echt leefde. We besloten om de mouwen op te stropen en een grote bruiloft na te gaan spelen, in een grote tent naast de prins Clausbrug. Dit werd zo’n succes dat we besloten dit het jaar erop weer te doen, maar dan nog beter. 

Hoe hebben jullie dat aangepakt?
De eerste keer hebben we het vanuit Labyrinth zelf gedaan, met veel hulp van familie en vrienden. Dit bij gebrek aan budget om een eventbureau in te huren en omdat de culturele zondagen organisatie niet naar Kanaleneiland wilde komen (ze wilden in het Julianapark blijven). De tweede keer gingen we samenwerken met Terts Brinkof van de Parade, we wilden de Parade, bekend vanuit het goede rijke gedeelte van de stad (Oost) verbinden met Kanaleneiland. De parade, waar normaliter geen Kanaleneilander kwam, kwam naar Kanaleneiland. Bruggen slaan, daar ging het om. 

Tijdens de tweede keer Festival Utrecht aan de Nijl organiseerden we ook een strategisch debat, samen met o.a. woningcorporatiebestuurders en de wethouder Harrie Bosch. Tijdens dit debat kwam onze stelling: Dit was nu alleen één dag in het jaar. Dit moet een vaste culturele plek krijgen in de wijk: Podiumhuis Kanaleneiland was geboren, de voorloper van het latere Krachtstation. Woningcorporatie directeur Victor Verhoeven had het plan omarmd en geld laten reserveren om het te gaan bouwen. 

Doordat de hele ontwikkeling van de As van Kanaleneiland op zijn kop kwam te staan (er werd teveel op dure huizenkopers van buiten ingezet die het lieten afweten) en doordat Victor zijn bestuurszetel in Utrecht verruilde voor Haarlem en door tal van complicerende factoren, kwam ons plan in de koelkast terecht. Jaren later kon ik hem er weer uithalen, mede aangejaagd door een plan van woningcorporatie Bo-ex die een buurthuis in zelfbeheer wilde als onderdeel van een nieuw te bouwen MFA bij het gezondheidscentrum in Kanaleneiland Zuid. Dit plan ging namelijk ook niet door en daardoor kwam de vraag vanuit Bo-ex om uit te kijken naar alternatieve ruimte bij Labyrinth terecht.  

Wat ben je toen gaan doen?
Ik ben panden in de wijk gaan inventariseren die vrij zouden komen voor huur of koop. Zo kwamen we ook bij het ROC Midden Nederland terecht aan de Amerikalaan. Een MBO school van 13.000 m2 en met plek voor meer dan 1.000 leerlingen. Dit gebouw was veel te groot voor een buurthuis in zelfbeheer, maar dit was wel interessant voor het oude plan van Podiumhuis Kanaleneiland. Ik had alleen een andere naam bedacht, omdat Kanaleneiland inmiddels een Krachtwijk was geworden en ik geïnspireerd was geworden door de term die Ella Vogelaar naar buiten bracht doordat een vrouw haar erop had gewezen hoeveel kracht er eigenlijk in die Vogelaarwijken zat. En een station is een plek waar mensen samen komen met een doel en elkaar ontmoeten, komen en gaan, en dat vond ik een mooie metafoor, omdat mensen en vooral de mensen vanuit de verschillende afkomsten, elkaar te weinig ontmoeten, onbekend maakt onbemind en dat moet veranderen.  

Uiteindelijk heeft dit geleid tot de ontwikkeling van Krachtstation samen met een aantal partners en we wilden de ruimte alleen voor en door wijk organisaties bestemmen met als belangrijke basis de huisvesting voor jongeren omdat er een groot tekort aan woonruimte is in de stad en omdat dit een solide economisch model vormt, waardoor we geen subsidie nodig hebben en autonoom kunnen opereren.   

Hoe hebben jullie het opdrachtgeverschap geregeld?
Vanuit Labyrinth doen we sinds onze start in 2003 veel onderzoek naar wijkeconomie en wijkontwikkeling en in 2014 ben ik samen met Pieter Buisman Geldstromen door de Wijk gestart. We zochten naar kansen om vanuit de reële economie, wijken vooruit te helpen en werk en omzet door en voor de wijk te creëren. Dit vooral omdat dit via de hulpverlenings- en subsidieindustrie nauwelijks van de grond leek te komen. In al die jaren zijn we veel op zoek gegaan naar succesvoorbeelden, voorbeelden om van te leren. Zo stuitten we via het onderzoek dat we deden naar multicultureel bouwen en CPO (Collectief Particulier Opdrachtgeverschap) op Mia Komo di Color in de Bijlmer met architect Manon Pattinaama, Biz Botuliz en Le Medi in Rotterdam en CPO in Tubbingen Zuid Duitsland. 

Jaren later werden we door de LSA gepolst om gezamenlijk een excursie te organiseren naar Schotland om te leren van de ervaringen daar. We zijn langs verschillende Community Development Trusts geweest en hebben het eiland GIgha bezocht, een eiland dat door de bewoners via het collectief gekocht is en gered werd van een groot hedge fonds. Op de reis was ook Trui Maes uit Gent en Trui vertelde ons over de verschillende Community Land Trusts in Gent die zij vanuit hun collectief initiëren. 

De bovengenoemde voorbeelden zijn interessant voor betaalbaar wonen en bewonersinitiatieven in Utrecht en Nederland, waarom?   

De bovengenoemde collectieven CPO, CLT en CDT hebben als belangrijke overeenkomsten: Collectief Particulier Opdrachtgeverschap en Community Land Trust. Ze opereren vanuit een collectief (coöperatief) waarbij de leden het hoogste orgaan zijn. Ze zijn georganiseerd via echte ingeschreven rechtspersonen, waardoor ze financierbaar en verzekerbaar zijn. Doordat de leden tevens de gebruikers en klanten zijn is er geen leegstand of afnamerisico, waardoor een externe projectontwikkelaar of risicodrager niet nodig is.

Wat zijn de grootste voordelen?
Vooral daardoor zijn ze betaalbaarder dan de markt. Er hoeft op de interne dienstverlening geen marge te worden gemaakt (daardoor tussen de 5 en 30 procent goedkoper). Doordat de leden de gebruikers en klanten zijn kan er ook echt aan hen wensen tegemoet worden gekomen. 

De Community Land Trust is specifiek bedoeld voor grond en daarom voor het betaalbaar wonen van Utrecht erg interessant want in de CLT kan de grond eigendom blijven van de gemeente of het collectief en hoeven de grondkosten niet worden doorberekend in de aankoop of aanhuur van de woningen, waardoor het veel betaalbaarder wordt. De gemeente en/of gemeenschap kan eigenaar blijven. 

Andere belangrijke elementen die in de CLT veranderd zijn, zitten hem in de elementen zeggenschap, draagvlak en borging. Deze drie elementen zijn precies waar een stad als Utrecht mee worstelt en waar op dit moment met uitzondering van enkele initiatieven, zoals de stadscoöperatie SAMEN030 en wijkcoöperatie Kanaleneiland nog niet op wordt voorgesorteerd. De meeste initiatieven hebben de zeggenschap niet onderop bij de leden geborgd en of zijn zelf geen rechtspersoon. 

Wat zijn jouw belangrijkste aanbevelingen voor Utrecht?
Vanuit de verschillende initiatieven in Kanaleneiland en de stad waarbij ik ben betrokken, waaronder met name Wijkcoöperatie Kanaleneiland, WerkdoordeWijk, Geldstromen door de Wijk en Stadscoöperatie SAMEN030 pleit ik voor het serieus onderzoeken van de mogelijkheden om via CLT meer betaalbare woningen en meer bewonersinitiatieven met geborgde zeggenschap bij bewoners te entameren. Daarom hebben wij initiatiefnemer en expert Trui Maes uit Gent ook uitgenodigd om een lezing te geven in het Krachtstation over CLT Gent.  

Kennisnetwerk

De leden van SAMEN030 vormen met elkaar een dynamisch kennisnetwerk. Binnen dat netwerk worden uitgewisseld:

- ideeën voor pilots en initiatieven
- projectplannen voor bewonersdiensten
- statuten voor buurt- en wijkcoöperaties
- subsidie- en investeringsmogelijkheden 

Klik hier voor beeldmateriaal en documenten.

SAMEN030 is de stadscoöperatie van Utrechtse Buurtbewoner-, Buurtondernemer-
en Buurt-Organisaties (BBBO's) en andere
bewonersinitiatieven die zich inzetten voor een gezonde en actieve stad
zonder tweedeling. Klik hier voor een overzicht van onze leden.

Deel deze pagina via: